Sözlük
Kamu Sözlüğü
107 madde: bürokrasinin gündelik dili (bür.) ve KPSS/AGS derslerinin temel terimleri.
A
- Aday memurluk bür.657 sayılı DMK md. 54: Memurluğa ilk kez atananların asli memurluğa geçmeden önce geçirdiği, en az bir en fazla iki yıllık süre.
- Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi coğ.Nüfusun, kişilerin yerleşim yeri adresine göre her yıl belirlendiği sistem.
- Alüvyal set gölü coğ.Akarsuların taşıdığı alüvyonların bir koyun ya da vadinin önünü kapatmasıyla oluşan göl.
- Amasya Genelgesi tar.Haziran 1919'da yayımlanan, Millî Mücadele'nin gerekçesini ve yöntemini ortaya koyan genelge.
- Ana düşünce tr.Yazarın okura asıl vermek istediği mesaj.
- Anayasa vat.Devletin temel yapısını, organlarını ve temel hak ve özgürlükleri düzenleyen en üst hukuk kuralı.
- Ardışık sayılar mat.Belli bir kurala göre art arda gelen sayılar.
- Arz ederim bür.Üst makama yazılan resmî yazıların sonunda kullanılan saygı kalıbı. Ast makama yazılanlarda “rica ederim” kullanılır.
- Asal çarpanlara ayırma mat.Bir sayıyı asal sayıların çarpımı olarak yazmak.
- Asal sayı mat.1 ve kendisinden başka pozitif böleni olmayan, 1'den büyük doğal sayı.
- Atatürk ilkeleri tar.Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık.
- Ayırt etme gücü vat.Kişinin davranışlarının sebebini ve sonucunu anlayıp ona göre hareket edebilme yeteneği.
B
- Benmerkezcilik eğt.Piaget'ye göre işlem öncesi dönemdeki çocuğun olaylara yalnız kendi bakış açısından bakması.
- Betimleme tr.Bir varlığı ayırt edici özellikleriyle okurun gözünde canlandıran anlatım biçimi.
- Birleşmiş Milletler gün.1945'te kurulan uluslararası örgüt.
- Boylam coğ.Kutuplardan geçtiği varsayılan hayali yarım daireler.
- Bozkır coğ.Karasal iklimde ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yazın kuruyan ot topluluğu.
- Bulunma eki tr.Varlığın bulunduğu yeri bildiren -de/-da eki.
D
- De/da bağlacı tr.Cümleye "dahi, bile, de" anlamı katan bağlaç.
- Değiştirilemez maddeler vat.1982 Anayasasının ilk üç maddesi; değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.
- Derece yükselmesi bür.657 sayılı DMK md. 68: Bulunduğu derecede en az üç yıl çalışan memurun, boş kadro bulunması ve öğrenim durumunun izin verdiği sınır içinde bir üst dereceye yükselmesi.
- Dilekçe bür.Bir isteğin ya da şikâyetin yetkili makama yazıyla bildirilmesi; dilekçe hakkı Anayasanın 74. maddesiyle güvence altındadır.
E
- Edimsel koşullanma eğt.Davranışın sonucuna (pekiştirme ya da ceza) göre sıklığının değiştiği öğrenme.
- Enlem coğ.Ekvator'a paralel olarak çizildiği varsayılan hayali daireler.
- Erginlik vat.18 yaşın doldurulmasıyla kazanılan reşitlik.
- Eş anlamlı sözcük tr.Yazılışları farklı, anlamları aynı ya da çok yakın sözcükler.
- Evrak-ı müsbite bür.Bir iddiayı ya da durumu ispat eden belgeler.
F
G
- Genellik ve eşitlik mvz.Eğitim kurumlarının dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayrımı gözetmeksizin herkese açık olması ilkesi.
- Gerçek anlam tr.Bir sözcüğün akla gelen ilk ve temel anlamı.
- Gereği düşünüldü bür.Mahkeme kararlarında ve resmî kararlarda, gerekçeler değerlendirildikten sonra hükme geçildiğini bildiren kalıp.
- Giriş cümlesi tr.Paragrafı başlatan, kendinden önce bir cümle gerektirmeyen cümle.
H
- Hak ehliyeti vat.Haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneği.
- Halkoylaması vat.Bir konunun karara bağlanması için seçmenlerin oyuna başvurulması; referandum.
- Harcırah bür.6245 sayılı Harcırah Kanunu'na göre görevle başka yere giden ya da atanan memura ödenen yol ve gündelik giderleri.
- Harf İnkılabı tar.1928'de Latin harflerine dayalı yeni Türk alfabesinin kabulü.
- Havale bür.Bir evrakın gereği yapılmak üzere ilgili birime ya da kişiye yönlendirilmesi.
- Heyelan set gölü coğ.Heyelanla kopan toprak ve kayaların bir vadinin önünü kapatmasıyla oluşan göl.
İ
- İdari vesayet bür.Merkezî idarenin, yerinden yönetim kuruluşlarının (belediye, il özel idaresi vb.) organları ve işlemleri üzerindeki, kanunla sınırlı denetim yetkisi.
- İhdas bür.Yeni bir kadronun, birimin ya da görevin kurulması, oluşturulması.
- İlgi bür.Resmî yazıda, cevap verilen ya da dayanılan önceki yazının tarih ve sayısının belirtildiği bölüm.
- İşçi problemi mat.Bir işin bir ya da birden çok kişiyle ne kadar sürede bitirileceğini soran problem türü.
- İvedi bür.Acele, öncelikli. Resmî yazılarda yazının hemen işleme alınması gerektiğini bildirir.
K
- Kademe ilerlemesi bür.657 sayılı DMK md. 64: Bulunduğu derecede bir yıl çalışan memurun bir üst kademeye ilerlemesi; aylığa yansır.
- Kadro bür.Bir kurumda memurun atanabileceği, sınıfı, unvanı ve derecesi belirlenmiş görev yeri.
- Kanun teklifi vat.Bir kanunun yapılması için yapılan öneri.
- Karma eğitim mvz.Kız ve erkek öğrencilerin aynı okulda birlikte eğitim görmesi ilkesi.
- Karstik göl coğ.Kalker, jips gibi kolay eriyen kayaçların erimesiyle oluşan çukurlarda biriken göl.
- Kısıtlılık vat.Ergin olduğu hâlde fiil ehliyeti mahkeme kararıyla sınırlanan kişinin durumu.
- Ki bağlacı tr.İki cümleyi birbirine bağlayan, her zaman ayrı yazılan bağlaç.
- Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası eğt.Erikson'a göre ergenlik döneminin temel çatışması.
- Klasik koşullanma eğt.Nötr bir uyaranın, doğal tepkiye yol açan bir uyaranla eşleşerek aynı tepkiyi doğurmayı öğrenmesi.
- Korunum eğt.Bir maddenin biçimi değişse de miktarının aynı kaldığını kavrama.
- Krater gölü coğ.Sönmüş bir yanardağın ağzında biriken göl.
- Kurultay tar.İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclis.
L
M
- Maki coğ.Akdeniz ikliminde görülen, yaz kuraklığına dayanıklı, her dem yeşil kısa boylu çalılar.
- Mecaz anlam tr.Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlam.
- Milletvekili seçilme yaşı vat.18 yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir (2017 değişikliği).
- Millî Eğitim Temel Kanunu mvz.1973'te kabul edilen 1739 sayılı kanun.
- Misak-ı Millî tar.Son Osmanlı Mebusan Meclisinin 1920'de kabul ettiği, millî sınırları ve tam bağımsızlık ilkesini belirleyen kararlar.
- Model alma eğt.Başkalarının davranışlarını ve sonuçlarını gözleyerek öğrenme.
- Mondros Ateşkes Antlaşması tar.30 Ekim 1918'de imzalanan, Osmanlı Devleti için I. Dünya Savaşı'nı bitiren ateşkes.
- Muvafakatname bür.Bir işlem için rızanın yazılı olarak verildiği belge. Kurumlar arası naklen atamada eski kurumun verdiği izin yazısı da muvafakat diye anılır.
- Müsteşar bür.Eskiden bakanlıklarda bakandan sonra gelen en üst düzey memur. 2018'den sonra yerini bakan yardımcılığına bıraktı.
- Mütalaa bür.Bir konu hakkında yetkili makamın ya da uzmanın bildirdiği görüş.
N
- NATO gün.Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü; 1949'da kurulan kolektif savunma örgütü.
- Nesne sürekliliği eğt.Gözden kaybolan nesnenin var olmaya devam ettiğini anlama.
- Normlar hiyerarşisi vat.Hukuk kurallarının üstünlük sırası: Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik…
- Nüfus yoğunluğu coğ.Bir yerin nüfusunun yüzölçümüne bölünmesiyle bulunan, kilometrekareye düşen kişi sayısı.
O
- Olumlu pekiştirme eğt.Davranıştan sonra hoşa giden bir uyaran vererek davranışın sıklığını artırma.
- Olumsuz pekiştirme eğt.Davranıştan sonra hoşa gitmeyen bir uyaranı ortadan kaldırarak davranışın sıklığını artırma.
- Olur bür.Bir teklifin yetkili amir tarafından onaylanması. “Olur” alınan işlem uygulamaya konabilir.
- Onlu sistem tar.Orduyu onluk, yüzlük, binlik ve on binlik birliklere ayıran askerî düzen.
- Orhun Yazıtları tar.Göktürk döneminden kalan, Türk adının geçtiği ilk Türkçe yazılı belge kabul edilen anıtlar.
Ö
P
R
S
- Saltanatın kaldırılması tar.1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla saltanatın sona erdirilmesi.
- Sicil dosyası bür.Memurun özlük bilgilerinin ve hizmet kayıtlarının tutulduğu dosya; özlük dosyası olarak da anılır.
- Soru eki tr.Cümleye soru anlamı katan mı, mi, mu, mü.
- Soyadı Kanunu tar.1934'te kabul edilen, herkesin bir soyadı almasını zorunlu kılan kanun.
- Sümen altı etmek bür.Bir evrakı ya da işi işleme koymadan bekletmek, üzerine gitmeyip örtbas etmek.
T
- Teamül bür.Yazılı bir kural olmasa da kurumda yerleşmiş uygulama, gelenek.
- Tebellüğ etmek bür.Resmî bir yazıyı ya da kararı imza karşılığında teslim alıp okuduğunu kabul etmek.
- Tektonik göl coğ.Yer kabuğu hareketleriyle oluşan çukurlarda biriken göl.
- Terim anlam tr.Bir sözcüğün bilim, sanat ya da meslek alanına özgü anlamı.
- Tevhid-i Tedrisat tar.Öğretim birliği.
- Türk Devletleri Teşkilatı gün.Türk dili konuşan ülkelerin iş birliği örgütü; 2021'de Türk Konseyi adı değiştirilerek bu adı aldı.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi tar.23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan, yasama yetkisini kullanan meclis.
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bür.MEB'in 2024-2025 öğretim yılından itibaren kademeli uyguladığı, beceri ve değer odaklı öğretim programları çerçevesi. AGS'de Eğitim Bilimleri testinin konuları arasındadır.
U
V
Y
- Yasama dokunulmazlığı vat.Suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadan tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamaması.
- Yasama sorumsuzluğu vat.Milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, açıkladığı düşüncelerden sorumlu tutulamaması.
- Yaya ve müsellem tar.Orhan Bey döneminde kurulan ilk düzenli Osmanlı ordusu.
- Yeniçeri Ocağı tar.I. Murat döneminde kurulan, Osmanlı'nın sürekli piyade ordusu.
- Yerel saat coğ.Bir yerin Güneş'in konumuna göre belirlenen saati.
- Yöneltme mvz.Bireylerin ilgi, istidat ve yetenekleri doğrultusunda programlara ve okullara yönlendirilmesi ilkesi.
- Yüzde mat.Bir çokluğun 100 eşit parçasından kaçının alındığını gösteren oran.